Op maandagochtend 19 augustus 2024 hoorde BBR-lid Lisanne Wepler het geluid van een motorzaag. Vanaf haar huis aan de Hooglandse Kerkgracht (in Leiden) loopt zij naar de Kaasmarkt. Daar aangekomen schrikt zij van een stapel boomwortels die naast een plataan ligt. Gealarmeerd belt zij met bestuurslid Eduard Groen. ‘Weet de Bomenbond hiervan af en lopen de platanen zo niet teveel schade op?’ Uit bezorgdheid heeft zij dan ook al een alarmerend bericht gestuurd aan omroep Sleutelstad. Het balletje gaat rollen.
Gesprek met de uitvoerder
Diezelfde ochtend spreken Groen en Wepler de uitvoerder van de aannemer aan. Zij vragen naar de aanpak van de werkzaamheden. De uitvoerder legt uit dat het gehele plein opnieuw wordt bestraat vanwege verkeersgevaarlijke plekken in het wegdek. Het onveilige wegdek komt door wortelopdruk van de platanen. Alle stenen gaan er eerst allemaal uit en na het uitvlakken van het terrein er weer in.
Over maatregelen om de bomen tijdens de werkzaamheden te beschermen geeft de uitvoerder geen duidelijkheid. Dat stelt niet gerust. De gemeente Leiden heeft zichzelf namelijk verplicht te werken volgens de voorschriften in het Handboek Bomen (van het Norminstituut bomen). Dat betekent dat de aannemer moet werken volgens een goedgekeurd werkplan. Ook moeten fysieke maatregelen worden getroffen om te voorkomen dat bomen beschadigen door de werkzaamheden. Verder moet het eventueel verwijderen van wortels gebeuren onder toezicht van een gespecialiseerde medewerker die de daartoe vereiste vakdiploma’s heeft.
Contact met de gemeente
Alle reden voor de Bomenbond om contact op te nemen met een contactpersoon bij de gemeente. Gelukkig is een afspraak snel gemaakt. Op locatie wordt met elkaar doorgesproken onder welke randvoorwaarden de werkzaamheden worden uitgevoerd. Bij dat gesprek op dinsdagochtend 20 augustus is ook een bestuurslid van wijkvereniging Pancras-West aanwezig. Van de kant van de gemeente drie ambtenaren: een projectleider, een groenbeheerder en een toezichthouder met de bevoegdheid European Tree Worker (ETW).
Waarom wij ons zorgen maken
Het bestuurslid van de Bomenbond en de omwonenden leggen uit waarom zij zich zorgen maken. De door de gemeente geschreven brief aan bewoners van 1 augustus 2024 gaat helaas alleen in op de noodzaak om opnieuw te bestraten en op het daarvoor te gebruiken materiaal. De op de Kaasmarkt aanwezige bomen noemt de gemeente in die brief in het geheel niet. Bij de Bomenbond is bekend, uit een Bomen Effect Analyse die in 2021 is gemaakt vanwege de toentertijd voorgenomen bouwplannen op de Kaasmarkt (klik voor de link naar dat rapport), dat het wortelpakket van de platanen slechts 20 tot 30 cm dik is. Daaronder zijn nauwelijks wortels aangetroffen. Beschadiging van dat dunne wortelpakket direct onder de bestrating zou dus zoveel mogelijk voorkomen moeten worden.
Ook wil de Bomenbond graag zien dat hekken om de bomen worden geplaatst om te voorkomen dat stenen en materieel tegen de stammen worden gelegd.
Als derde punt zou de Bomenbond graag zien dat de de gemeente de groeiplaatsen van de platanen verbetert.
Maatregelen om de platanen te sparen
De mensen van de gemeente zetten uiteen dat zij erop zullen toezien dat zorgvuldig wordt gewerkt conform de voorschriften in het Handboek Bomen. Om de wortels te ontzien en om die meer ruimte te geven worden enkele stroken tussen de parkeervakken niet opnieuw bestraat. Om te voorkomen dat onnodig wortels worden weggehaald door zogenoemd ‘afvlakken van de grond’, zal op plekken met wortelopdruk extra grond worden aangebracht, opdat waar mogelijk ‘golvend’ daaroverheen wordt bestraat.
Voldoende vertrouwen in de aanpak
Die uiteenzetting van de ambtenaren van de gemeente Leiden geeft de Bomenbond en de bewoners voldoende vertrouwen dat het verwijderen van de klinkers en het opnieuw bestraten zorgvuldig zal worden aangepakt. Inmiddels is op 20 augustus 2024 ook een bericht verschenen in het Leidsch Dagblad. De zorgen zijn daarin zwaar aangezet, en op dat moment waarschijnlijk ook terecht, ‘voorkomen is beter dan genezen’, maar als liefhebbers van bomen is ons gelukkig duidelijk geworden dat het met de schade hopelijk mee zal vallen.
Duurzaam behoud van de platanen
Naar de toekomst toe wil de Bomenbond Rijnland met de gemeente gaan bespreken hoe de gemeente duurzaam rekening gaat houden met de platanen op het plein (en de linden langs het plein naast de waterkant) in het licht van de algehele herinrichting van de Kaasmarkt die in de plannen staat voor de komende jaren. In de al genoemde Bomen Effect Rapportage uit 2021 staan adviezen over groeiplaatsverbetering die de Bomenbond graag uitgevoerd wil zien.
Door zorgvuldig met deze bomen om te gaan kunnen ze nog tientallen jaren de stad sieren. De platanen op de Kaasmarkt brengen de nodige verkoeling op een plek die anders in hete zomers hittestress zou opleveren. Verkoeling dus, naast alle andere waarden die de bomen vertegenwoordigen, zoals het het bieden van stedelijke schoonheid, het verbeteren van de luchtkwaliteit (wegvangen van fijnstof) en de meerwaarde van bomen voor dieren.