De gemeente Leiden publiceert enkele malen per jaar een lijst met bomen die er zo slecht aan toe zijn dat ze beter vervangen kunnen worden. Deze bomen zijn al dood, of hebben een zeer slechte conditie.
Op 13 februari 2026 is in het Gemeenteblad een lijst met 303 bomen gepubliceerd. Door op de link in de voorgaande zin te klikken komt die informatie te voorschijn. Het gemeenteblad staat op een website met officiële publicaties van de overheid. Veel inwoners ontgaat deze informatie. Om die reden zal door de gemeente ook een melding doen van het bestaan van deze lijst in de Stadskrant op 26 februari 2026. Bewoners hebben dan een maand de tijd om een eventuele reactie te geven op de voorgenomen kap. Mocht de bewoner er vervolgens in een gesprek met de gemeente niet uitkomen, dan zal de gemeente voor die boom (of bomen) een kapvergunning aanvragen, waardoor een bewoner daarna in de gelegenheid is eventueel een officieel bezwaar in te dienen. Deze procedure vastgelegd in de gemeentelijke regelgeving.
Beheerkap van bomen is onontkoombaar
Dat een zekere mate van beheerkap nodig is staat vast. Bomen worden in een stad gemiddeld niet ouder dan 50 jaar. Een jaarlijkse vervanging van 2% van het totale bomenbestand is dan te verwachten. Aangezien Leiden volgens de onlangs gepubliceerde Groenrapportage Leiden 2025 meer dan 74.000 bomen kadastraal eigendom van de gemeente zijn, is te verwachten dan per jaar circa 1500 bomen worden vervangen. Voor een gedeelte zal gebeuren via kapvergunningen (bijvoorbeeld als bomen gekapt worden vanwege ruimtelijke ontwikkelingen bij woningbouw of nieuwe infrastructuur), maar voor een belangrijk deel ook via het meldingensysteem voor beheerkap. Deze lijst zal dan ook vast niet de laatste beheerkaplijst van 2026 zijn. Sinds de introductie van het nieuwe meldingensysteem is dit sinds juni 2024 overigens de vijfde keer dat een beheerkaplijst wordt gepubliceerd. Voor de ledenvergadering maakte we daarvoor deze powerpointpresentatie over de voorgaande vier kaplijsten.
Maar uitgaande van deze benadering zal in tien jaar tijd circa 20% van het bomenbestand zijn vervangen. Dan is het dus wel zaak om te kijken of bij de herplant de juiste boom op de juiste plaats om de juiste reden wordt aangeplant. Daarbij zijn vragen aan de orde zoals: is de nieuwe boom wel ecologisch waardevol genoeg? Kan er misschien in plaats van een boomsoort die van nature klein blijft een soort worden aangeplant die groter wordt? Is de boomsoort wel voldoende bestand tegen klimaatverandering?
Het bestuur van de Bomenbond Rijnland heeft de op 13 februari 2026 door de gepubliceerde lijst inmiddels gekeken er daarbij zijn enkele zaken opgevallen.
Niet alle bomen worden (op korte termijn) vervangen
Vijftien procent van de te vellen bomen worden niet op korte termijn gecompenseerd. De andere vijfentachtig procent, te weten 260 van die 303 bomen, worden wel in het eerstkomende aanplantseizoen (najaar 2026 of voorjaar 2027) gecompenseerd door een andere boom op dezelfde plek aan te planten. In de gepubliceerde lijst staat welke boomsoort de gemeente voornemens is aan te planten.
Voorbeeld Zoetwoudseweg: ecologische waardering
Een voorbeeld is de voorgenomen beheerkap van drie essen langs de Zoeterwoudeweg tegenover de nummers 106, 110 en 112. De gemeente stelt voor deze bomen te vervangen met een Amerikaanse rode esdoorn, een gecultiveerde iep en een Gele kornoelje. Als omwonenden het daarmee niet eens zijn kunnen zij via de gemeentelijke website contact opnemen met de gemeente.
Wat ons ondermeer opvalt is dat wordt voorgesteld een boomsoort met een hoge ecologische waardering (een Gewone es) wordt vervangen door een Amerikaanse boomsoort met een lage ecologische waardering. Een Amerikaanse Rode esdoorn heeft in een Register Ecologische Bomen van de gemeente Leiden slechts een waardering 0,5 (op een schaal die loopt van -1 tot +4), terwijl de Gewone es een ecologische waardering 3 heeft. Er kan een reden zijn om die soort aan te planten op die plek, maar dan zouden wij dat graag weten om af te wegen of we het daarmee eens zijn. Redengeving voor de keuzes voor aanplant van de nieuwe bomen is niet in de lijst opgenomen. Wij vinden dat een tekortkoming.
Voorbeeld populieren: boomgrootte
Ander voorbeeld is de beheerkap van vier populieren. Vaak zijn dat grote beeldbepalende bomen, zoals de Canadapopulieren langs de Prinsessekade, of de Italiaanse populieren langs het Kiljanpad. Voor twee van die populieren stelt de gemeente voor met een meidoorn-soort te herplanten. Wij vinden het verschil tussen een (grote) populier en een (veel kleinere) meidoorn te groot. In beginsel zien wij liever dat een populier wordt vervangen door een populier, of anders in ieder geval een soort die kan uitgroeien tot flinke boom.
Uitstel van compensatie-aanplant
Voor 32 bomen wordt de compensatie uitgesteld omdat in de omgeving daarvan een ‘wijkvernieuwing’ aan de orde is. Uitstel zou dan verstandig kunnen zijn omdat de nieuwe bomen eventueel schade kunnen oplopen door graafwerkzaamheden. Dat is voor de gemeente aanleiding op de aanplant op te schorten. Vanuit de Bomenbond Rijnland is geopperd om de beheerkap voor die bomen aan te houden tot aan de aanvang van de wijkvernieuwing. Soms kan dan misschien niet vanwege een bepaald risico, of vanwege dure onderhoudssnoei wat niet zou opwegen tegen het iets langer laten staan van de boom. Maar in andere gevallen kan dat misschien wel. Wij willen dat nog nader bekijken.
Ook voor 3 andere bomen wordt de compensatie uitgesteld. Dit omdat deze bomen in een gebied staan waar de herplant – in de woorden van de gemeente – ‘wordt meegenomen in een project’.
Voor de bomen waarvan de compensatie wordt uitgesteld is in de lijst niet opgenomen door welke boomsoorten deze worden vervangen. Dat zal later worden bepaald in het kader van de wijkvernieuwing of het project.
Wel kappen, maar geen vervanging met een boom
Tot slot worden 8 bomen wel geveld, maar niet vervangen. De reden is dat deze bomen in een bosplantsoen staan en de gemeente de vervanging vorm wil geven door een nog jonge boom (een ‘zaailing’) in een dergelijk plantsoen de kans te geven uit te groeien tot een boom. Een voorbeeld daarvan is de beheerkap van een Grove den in een plantsoen aan de Van de Sande Bakhuyzenlaan. De Bomenbond Rijnland vindt dat in dergelijke situaties te lang gewacht moet worden op een nieuwe boom en wil voor dergelijke gekapte boom waar mogelijk graag compensatie-aanplant in de buurt van het bosplantsoen.
Ontbreken van een kaart
Een grote wens van de Bomenbond Rijnland is dat de gemeente bij de lijst ook een digitale kaart publiceert waarop te zien is waar de te vellen bomen staan. Het goede nieuws is dat de gemeente werkt aan een testversie van een dergelijke kaart. We hebben die testversie te zien gekregen en zijn uitgenodigd om daarop ons commentaar te geven. Het slechte nieuws is dat de gemeente voor deze kaplijst met 303 bomen nog geen kaart beschikbaar heeft.
Er is wel een andere manier om voor een bepaalde boom in de lijst te achterhalen waar deze precies staat. In de lijst staan namelijk ook het boom-identificatienummers opgenomen. Door deze in te vullen in de Openbomenkaart van Leiden in het zoekvakje met het teken #, en daarna twee keer op enter te klikken, verschijnt de boom op de kaart. In het voorbeeld hierboven aangaande de drie essen aan de Zoeterwoudseweg gaat om de boom-ID-nummers 2037337, 2037338 en 2037339. Op basis van deze methode konden we bijgaand kaartje maken.
Op basis van reacties van de Bomenbond Rijnland en van inwoners kan de gemeente de kaplijst over een maand op onderdelen aanpassen. Hopelijk is de ontwikkeling van de kaart tegen die tijd zover dat de wijzigingen daarop ook te constateren zijn.